'Bij Humanitas zie je de goede kant van de samenleving'

Op wat voor momenten dacht je als directeur van Humanitas: zie je, goed dat Humanitas er is?

‘Dat gevoel overviel me met grote regelmaat, maar sommige momenten blijven je altijd bij. Bijvoorbeeld mijn bezoek aan het inburgeringsproject van Humanitas in Hoogezand-Sappemeer. Na afloop stond ik op een winderig NS-station te wachten op de trein naar huis, helemaal vol van wat ik gezien had. Of toen ik tijdens mijn kennismakingsronde door de vereniging met een Home-Start-vrijwilliger mee mocht naar een gezin dat het zonder haar ondersteuning niet redde.

Maar ook in de vrouwengevangenis in Nieuwer sluis, waar ik meemaakte wat de vrijwilligers van Gezin in Balans betekenen voor gedetineerde moeders. Je ziet de goede kant van de samenleving als je bij Humanitas bent.’

Lodewijk de Waal bedankt de mensen van Humanitas tijdens de borrel op de AVA 2010 voor vier mooie jaren.

Waarom ga je dan weg? Had je niet langer bij Humanitas willen blijven?

‘Voor mij is vier jaar een logische periode. In vier jaar kun je veel werk verzetten – en dat heb ik voor mijn gevoel ook gedaan. Deze maand word ik zestig. Ik begin behoefte te krijgen aan minder rennen en vliegen, meer adempauzes. Het directeurschap van Humanitas in combinatie met de andere functies die ik met veel liefde vervul, vergt behoorlijk wat energie. Om meer rust te krijgen, zou ik een groot aantal van die nevenfuncties kunnen opzeggen. Met mijn vertrek bij Humanitas sla ik één grote slag. Daar komt bij dat het goed is voor Humanitas om een nieuwe directeur te krijgen. Ik heb twee grote reorganisaties geleid. Financieel is de vereniging hierdoor nu redelijk op orde, maar we zijn er nog niet. Met de bezuinigingen die het kabinet voornemens is, moet Humanitas de tering naar de nering zetten. Daar is een nieuwe directeur voor nodig, met een frisse blik. Het zal een hele uitdaging zijn om de komende bezuinigingen te verwerken zonder dat dit ten koste gaat van ons activiteitenaanbod.’

Dat klinkt bijna verontrustend. Staat de vereniging er zo slecht voor?

‘Niet als je kijkt naar de activiteiten. Dat zijn er meer dan ooit, en dat geldt ook voor het aantal vrijwilligers. En hierdoor kunnen we er zijn voor ontzettend veel mensen die het moeilijk hebben. Daar doen we het voor.
Bovendien heeft de vereniging laten zien dat ze meer dan ooit in staat is
om te vernieuwen. Kijk naar projecten als Doorstart, Begeleide Omgangs -
Regeling, Thuisadministratie en het Chatproject. In de vereniging ontwikkelden stuk voor stuk succesvol. Daar ben ik als directeur trots op.’

Een mooie erfenis voor jouw opvolger, maar ook een hele verantwoordelijkheid. Wat is jouw belangrijkste advies aan de nieuwe directeur?

'De nieuwe directeur van Humanitas moet zijn positie in de organisatie
weten. Aan het hoofd van de vereniging, met al haar afdelingen en vrij -willigers, staat het hoofdbestuur. Niet de directeur. Die leidt de beroepskrachten die het vrijwilligerswerk mogelijk maken, de werkorganisatie’ zoals wij die noemen. Aan die rolverdeling heb ik in het begin erg moeten wennen. Ik heb wel eens in een hoofdbestuursvergadering gedacht: jongens, gaat dit wel goed? Maar dan moet je je bescheiden opstellen. Als directeur vorm je de verbinding met de werkorganisatie. Die moet je goed kunnen managen. Niet als potentaat, maar als bindende figuur. En dat is zeker belangrijk in het onrustige vaarwater dat Humanitas te wachten staat.'

Wat staat de nieuwe directeur nog meer te wachten?

'Op mijn bureau, in mijn bovenste brievenbakje, ligt mijn ‘overdracht’. Met helemaal bovenop de stapel – dat geeft de prioriteit wel een beetje aan –een document over hoe de vereniging in elkaar steekt. De structuur van Humanitas heeft zijn sterke en zwakke kanten, waar je als directeur rekening mee moet houden. De kracht van Humanitas is het maatwerk dat we leveren. In district Noord doet Humanitas het bijvoorbeeld anders dan in district Oost, omdat de werkgebieden nu eenmaal van elkaar verschillen. Maar ondertussen willen we ook zoveel mogelijk uniformiteit. Dat moeten we ook, anders kunnen we de kwaliteit en zichtbaarheid niet garanderen. Dat is een spanningsveld waaraan je als directeur richting moet geven. Iets anders op de agenda is ‘verlevendiging’ van de vereniging. Humanitas moet zichzelf blijven vernieuwen om een aantrekkelijke organisatie te zijn om voor te werken. Dat vergt een cultuurverandering.'

Nog even terug naar die nevenfuncties. Humanitas heeft nog niet eerder een directeur gehad met zo veel bestuursfuncties en andere nevenactiviteiten als jij.

'Ik heb naast het directeurschap van Humanitas inderdaad nog veel ander werk gedaan. Onder meer als toezichthouder bij ING, voorzitter van de Taskforce Mobiliteit en in de Raad van Commissarissen van PGGM. Maar ook -  verbonden aan het directeurschap van Humanitas – in de Humanistische Alliantie, de Sociale Alliantie en Solidar. Mijn probleem is een beetje dat ik alles interessant vind. En als iets me interesseert, zeg ik niet snel nee.'

In je directiekamer bij Humanitas heb je ook tijd vrijgemaakt voor je andere ‘opdrachtgevers’. Dat zal wel even wennen zijn geweest voor de vereniging.

'Misschien wel. Maar ik voelde me voldoende vrij om dat te kunnen doen. De vergoedingen voor de nevenfuncties die relatief veel tijd in beslag namen, liet ik rechtstreeks overmaken naar Humanitas. Ook om vooral niet voor ‘linkse zakkenvuller’ te hoeven worden uitgemaakt in de media.
Bovendien bleef ik altijd in mijn rol van directeur van Humanitas. Daardoor is Humanitas mogelijk meer in de schijnwerpers komen te staan.'

Als directeur van Humanitas was je minder in het nieuws dan als vakbondsleider. Hoe was dat?

'Bijzonder prettig. In mijn FNV-tijd, zeker als er onderhandelingen gaande waren, werd ik soms al om zeven uur ’s morgens gebeld door de kranten. Ik moest altijd overal een mening over hebben, het liefst geformuleerd in een kant en klare soundbite. Je moet de druk van publiciteit niet onderschatten. Nee, ik ben er niet rouwig om dat ik daar nu van af ben.'

En nu zit ook jouw tijd bij Humanitas er op. Wat is het overheersende gevoel, nu je weggaat?

'Wat mij altijd zal bijblijven is het geweldige belang van vrijwilligerswerk. Dat heb ik bij Humanitas van dichtbij mogen meemaken. Vrijwilligers zorgen voor sociale cohesie. Vrijwilligerswerk is echt een onderschatte kracht in de samenleving. Het hoofdbestuur vroeg welkafscheidscadeau ik van de  vereniging zou willen ontvangen. We kwamen uit op een fonds op naam, het Lodewijk de Waal Fonds. Met als bestemming: het bevorderen en uitdagen van het humanistische karakter in het vrijwilligerswerk van Humanitas. Want dat is wat het vrijwilligerswerk van Humanitas zo bijzonder maakt. Humanitas stimuleert mensen in een kwetsbare positie weer op eigen benen te staan. In tegenstelling tot andere organisaties, die mensen helpen door de regie over te nemen. Dit maakt mensen afhankelijk. Ik geloof in het humanisme. Daarom heb ik vier jaar geleden ook gekozen voor Humanitas.'

Je laat een fonds na, je naam blijft aan Humanitas verbonden. Hoe hoop je dat Humanitas jou zal blijven herinneren?

'Hopelijk zullen mensen mij niet alleen associëren met reorganiseren en bezuinigen. Ik ga liever de boeken in als iemand die Humanitas verder klaar heeft gemaakt voor de toekomst. Veel mensen zullen me een afstandelijke directeur hebben gevonden. Mijn voorgangers waren misschien toegankelijker en toonden zich – meer dan ik – betrokken bij zaken die niet tot de prioriteiten van een directeur behoren. Dat past in de organisatiecultuur van Humanitas, maar ligt niet in mijn aard. Dat dit ook van mij werd verwacht, was wel even wennen.'

Wat ga je doen op je eerste vrije dag?

'Dan pak ik ’s morgens in alle vroegte mijn fiets voor een tochtje door de duinen. Ik woon een kwartier bij de Noord-Hollandse kust vandaan. Een prachtig, rustig natuurgebied waar je – als je de dagjesmensen voor bent – zomaar een ree kunt tegenkomen. Genieten van de natuur is er de afgelopen jaren nogal bij ingeschoten. Het zou mooi zijn als ik hier een vast ochtendritueel van zou kunnen maken.'

Els Meijers

Dit interview is eerder verschenen in het tijdschrift Van Mens Tot Mens.

Fonds op naam

Lodewijk de Waal heeft aangegeven geen cadeaus te willen ontvangen.
Wilt u toch iets geven, dan kunt u een bijdrage geven aan het Lodewijk de Waal-fonds op bankrekeningnummer 1268.25.165 van Humanitas t.b.v. het Lodewijk de Waal fonds op naam. De opbrengsten komen ten goede aan
Humanitas.