De TV met de toeter, de avondklok en de Provo’s

Het levensverhaal van Elisabeth van den Broek-Van Vliet met hulp van vrijwilliger Marre de Weger

Onder het mom ‘het is nooit te laat om te vertellen hoe het was’, schreef Elisabeth van den Broek-Van Vliet (86) haar biografie. Elisabeth zat jarenlang in de redactie van de Groninger Kerkbode waar ze ‘de aangeleverde kopij met een rood potlood te lijf ging’. Een goedlopend en grammaticaal kloppend verhaal over haar leven zou ze daardoor prima zelf kunnen schrijven, maar vanwege de ouderdom lukte het fysiek niet meer. Daarom hielp vrijwilliger Marre de Weger van Humanitas project Levensverhaal om het verhaal op papier te zetten. 

Vrijwilliger Marre (oud-docent Nederlands en vrijwillig coördinator bij project Levensverhaal) kwam eens in de veertien dagen langs voor een anderhalf uur durend gesprek. “Tijdens de gesprekken spring je vaak, al associërend, van de hak op de tak.” Daarom bracht Marre thema’s aan in de hoofdstukken, haalden ze samen er een levensmotto uit en lieten die in het verhaal terugkomen. Het levensmotto van Elisabeth bleek een quote uit een nummer van Ramses Shaffy: ‘Laat me, laat me, laat me mijn eigen gang maar gaan, dat heb ik altijd zo gedaan’. 

Het werd een flink boekwerk voorzien van oude familiefoto’s beginnend met het meisje dat in 1934 ter wereld kwam en eindigend met verhalen van niet zo lang geleden over Elisabeths kleinkinderen en het lintje dat ze van de koningin kreeg. In het boek vertelt Elisabeth onder andere over de avondklok die in de oorlog niet een aantal weken, maar jarenlang duurde. En over de landverraders die Elisabeth en haar familie beschoten vanaf de daken. 

Het vormen van een levensboek ordent de vele herinneringen tot een overzichtelijk geheel, geplaatst in een breder context. Vrijwilliger Marre stelde ook de niet voor de hand liggende vragen, bijvoorbeeld over de drijfveren van Elisabeth, waar ze spijt van had, waar ze gelukkig van werd en over oude gebruiksvoorwerpen van vroeger. Denk bijvoorbeeld aan de strijkbout, de zware bakelieten telefoon met draaischijf, de teil voor de kookwas en de televisie ‘met zo’n toeter aan de achterkant’. 

Alhoewel tijden veranderen, ziet Elisabeth ook ‘opmerkelijke parallellen tussen vroeger en nu. “Wij hadden de Provo’s, de bezetting van het Maagdenhuis in de jaren zestig, de krakers in de jaren tachtig. Toch was dat een ander verhaal. Men staat nu meer op zijn rechten. Het ongeduld, de agressie ten opzichte van elkaar. Dat zelfs verplegend personeel wordt bedreigd, dat snap ik niet. En ik vrees dat dat gedrag niets te maken heeft met de coronacrisis. Het zat er al een tijdje in.” 

En zo schetst het verhaal van Elisabeth niet alleen haar eigen familiegeschiedenis, maar heeft het ook een treffende blik op een ander Nederland, een Nederland dat kan verdwijnen als niemand er meer over praat. Of schrijft. Een Nederland dat vergeten kan worden als het doek valt en het zwijgen intreedt.

(Bron: Dagblad van het Noorden, foto: Corné Sparidaens) 

Vaak hebben we geen idee hoe onze (groot)ouders leefden. Niet omdat we dat niet willen weten, maar omdat we er niet bij stil staan. Of omdat we in alle drukte hier geen tijd voor maken. Humanitas helpt dan graag een handje. Meld jezelf, je ouder of je grootouder aan door te bellen naar 050-3126000 of mailen naar mip.groningen@humanitas.nl.