Groningen

Bijeenkomst vrijwillige coördinatoren over 'eenzaamheid'

Humanitas organiseert regelmatig informatieve bijeenkomsten voor alle vrijwillige coördinatoren. Op 17 oktober was er een bijeenkomst over het thema Eenzaamheid, waar zo'n 25 coördinatoren aan deelnamen. 

Tekst: Dirk Goudberg

De vragen die tijdens deze bijeenkomst centraal stonden waren: In alle projecten lopen we tegen eenzaamheid aan, maar wat is eenzaamheid eigenlijk? Is eenzaamheid een aandachtspunt binnen je project? Hoe signaleer je het? Wat is je rol als coördinator? Kun je iets doen? 

De themabijeenkomst werd een levendige uitwisseling van feiten en meningen. Al snel blijkt het wel of niet ervaren van eenzaamheid heel subjectief. “Ik kan”, zegt een coördinator, “heel goed een paar dagen alleen zijn. Dan ben ik overigens vaak wél heel druk aan het mailen en telefoneren voor Humanitas. Maar na zo’n dag of drie bekruipt mij dan toch een ongemakkelijk gevoel van alleenheid en dan spreek ik snel af met een vriend of vriendin. Om maar even iemand in levende lijve te zien.”

Een andere coördinator verklaart dat je ook heel goed eenzaam kunt zijn in een groep: “Je voelt je er dan bijvoorbeeld helemaal niet bijhoren en dat kan nog erger zijn dan dat je hele dag alleen thuis bent.”

Schrijnend

Veel ouderen hebben last van eenzaamheid. Hun partner is overleden, hun kinderen wonen ver weg en zelf zijn ze niet zo mobiel meer door allerlei lichamelijke ongemakken. Soms zien die mensen dagen lang geen andere mensen. Een coördinator: “Ik hoorde onlangs van een hoogbejaarde dame dat zij zo weinig mensen meer kent van haar eigen leeftijd dat niemand haar nog bij haar voornaam noemt. Dat voelde voor haar heel vreemd en onpersoonlijk.”

Tijdens de groepsbespreking zijn de coördinatoren het er over eens dat het bij het voorkomen van eenzaamheid bij ouderen vooral om betekenisvol contact gaat. “Dus niet dat de dochter van de buurvrouw alleen even wat boodschapjes aflevert en daarna snel weer vertrekt. Maar contact met iemand met oprechte belangstelling voor je wel en wee.”

Eigen verantwoordelijkheid

Vervolgens gaat de discussie even een heel andere kant op: de eigen verantwoordelijkheid van mensen voor hun leven. Een coördinator vertelt dat er ook mensen zijn, vaak ouderen, die steen en been klagen dat zij altijd maar alleen thuis zitten, dat er nooit iemand bij hen langs komt en hoe kwalijk dat wel niet is. “Maar”, zegt deze coördinator, “je kunt er zélf ook wat aan doen. Je kunt er zelf ook op uit gaan, naar familie, vrienden, een praatje maken in het winkelcentrum, bij activiteiten in het buurtcentrum of bij verenigingen van bijvoorbeeld de kerk. Bovendien maak je zo ook  nieuwe dingen mee waardoor je ook weer een interessantere gesprekspartner bent voor andere mensen.” En natúúrlijk, zo vinden eigenlijk alle aanwezigen, mag je dit niet meer eisen van mensen op zeer hoge leeftijd, die vrij weinig meer kunnen door allerlei geestelijke en lichamelijk beperkingen.

Oud en jong

Tijdens de bijeenkomst geven verschillende coördinatore aan dat eenzaamheid niet alleen een ding is voor oude mensen. Ook veel jongeren lopen er tegen aan. Bijvoorbeeld als ze thuis en op school problemen hebben, en ze zelfs vriendjes en vriendinnetjes daarover niet in vertrouwen durven te nemen.

Meerdere oorzaken

De coördinatoren zijn het erover eens dat eenzaamheid meestal niet één oorzaak heeft. Een coördinator geeft als voorbeeld iemand, die door een reorganisatie ontslagen is en die mede hierdoor door zijn vrouw verlaten wordt: “Zo iemand kan in een diep gat vallen. Want hij leefde voor zijn werk en hij is nu het contact met zijn collega’s kwijt. En hij kan zijn gevoelens van buitengesloten-zijn ook niet meer met zijn levensgezel delen.” “Ja”, vult een andere VC-er aan, “en als zijn werkloosheid wat langer duurt, kan hij in de bijstand komen en wordt zijn financiële armslag ook veel minder. Zo iemand kan last krijgen van minderwaardigheidsgevoelens en zich vanuit schaamte helemaal op zichzelf terugtrekken.” Dit is een cliché-situatie, beamen de overige aanwezigen, maar hij komt wel degelijk voor.

Hulp

Is er in al dit soort omstandigheden hulp? Gevoelens van eenzaamheid zijn niet altijd te doorbreken, maar Humanitas heeft diverse projecten die zich direct en indirect bezig houden met het bestrijden van eenzaamheid. Zo zijn er de maatjesprojecten en de netwerkvrijwilligers die zich actief inzetten om mensen met weinig sociale contacten weer onder de mensen te brengen.

Een flink stuk wijzer keren de VC-ers aan het begin van de middag weer huiswaarts.

Wil je meer weten over eenzaamheid, lees hieronder verder of kijk op de website www.samentegeneenzaamheid.nl.

Definitie

Een subjectieve beleving van een gemis aan persoonlijk contact

Soorten
  • Sociale eenzaamheid: het ontbreken van contacten met vrienden, kennissen en collega’s
  • Emotionele eenzaamheid: een hechte, intieme band met één andere persoon (meestal de partner) ontbreekt
  • Existentiële eenzaamheid: een gevoel van zinloosheid
Oorzaken
  • Individuele: psychische kenmerken, zoals weinig zelfvertrouwen; gezondheidsproblemen; gebrekkige financiële middelen
  • Veranderingen in je sociale netwerk: dit kan door het overlijden van je levenspartner, scheiding, verhuizing of ontslag
  • Maatschappelijke veranderingen: toegenomen onveiligheid van je wijk, het verdwijnen van traditionele sociale verbanden zoals kerk- en buurtgenootschappen
Signaleringskaart

Er bestaat een signaleringskaart met aandachtspunten waarmee je kunt checken of mensen eenzaam zijn. Eenzame mensen zenden namelijk allerlei signalen uit waaruit valt op te maken dat zij eenzaam zijn: lichamelijke (vermoeidheid, gebrek aan eetlust), psychische (gevoelens van zinloosheid en vertrouwen in andere mensen), sociale (weinig sociale contacten), gedragsmatige (mensen op een afstand houden, verslaving) en levensgebeurtenissen (scheiding, overlijden van een naaste). Aan de hand van deze kaart kun je kijken of iemand eenzaam is. Kanttekening is echter wel dat deze kaart een hulpmiddel is. Het vaststellen van eenzaamheid is complexer dan het afvinken van een rijtje kenmerken op een kaart.

Humanitasprojecten 

Er zijn een aantal Humanitas projecten, die direct of indirect iets aan eenzaamheid proberen te doen:

Maatjesprojecten: kijk bij Wat we doen

Er zijn - Vriendschappelijk huisbezoek

Vrijwilligers en Dementie

WeHelpen

Netwerkvrijwilligers

Terug naar het nieuwsoverzicht