Over achterblijven na zelfdoding

Het is een jaar geleden dat PVV-raadslid Willie Dille zichzelf van het leven beroofde na een wanhopige post op Facebook over bedreiging uit moslimhoek. Vragen bleven onbeantwoord, zoals bijna altijd bij zelfdoding.

‘Als je geliefde een einde aan zijn of haar leven maakt dan raakt je dat in je eigen zijn. Ik bedoel, als iemand een hartinfarct krijgt of een auto-ongeluk, God verhoede het en het is geen wedstrijd in leed, maar dan heb je daar als ouder, partner of kind geen verantwoordelijkheid voor. Maar bij zelfdoding speelt dat het je persoonlijke relatie direct raakt en dat je met duizend vragen blijft zitten. Dat is voor mij de kern van het verschil bij achterblijvers na een overlijden door ziekte, ouderdom of ongeluk of een overlijden door zelfmoord.”

Sylvia van Dort is rouwondersteuner bij Humanitas in Utrecht en begeleidt er Lotgenotengroepen Nabestaanden Zelfdoding. Ze noemt het lastig iets algemeens te zeggen over rouwverwerking van achterblijvers na zelfdoding. ,,Omdat elk leven anders is, elk verhaal anders en allemaal zijn ze complex. Er zijn mensen die tien keer van het spoor zijn gehaald, vijftig opnames in psychiatrische klinieken hebben gehad. Maar er zijn ook mensen die de hond gaan uitlaten en niet meer terugkomen. Dat zijn de twee uitersten. Alles daartussen gebeurt ook.’’

Waarom, waarom, waarom

,,Wat bij nabestaanden van zelfdoding wel hetzelfde is, is de gruwelijke manier van overlijden en de vragen die er zijn: waarom, waarom, waarom. En of ze signalen hebben gemist of verkeerd hebben gehandeld. Vaak zijn er signalen genoeg, maar dat houdt niet in dat je het had kunnen voorkomen. Dat is wel heel belangrijk om aan te geven”, zegt Van Dort. ,,Er zijn mensen voor wie het leven onleefbaar is.”

Zolang mensen bestaan gebeurt het, zegt Van Dort. ,,De mens heeft altijd de beschikking over zichzelf gehad. Maar we willen snappen hoe het komt dat iemand dit doet. En we willen vooral zorgen dat niemand om ons heen van wie we houden het doet.”

Want het is nogal een daad, zegt Van Dort. ,,Moet je je voorstellen dat je naar boven gaat naar een flat of naar het spoor. Het is zo onbevattelijk. Ze noemen het wel een tunnel waarin je terechtkomt. Vooral de eenzaamheid vind ik zo hartverscheurend. Dat je daar staat en in staat bent om dit te doen. Dan ben je toch alle verbintenis in het leven kwijt. Ik vind het heel erg. En de nabestaanden blijven er mee achter. Deze dood is heel ingrijpend.”

Video

De zelfgekozen dood van Willie Dille (53) was vorig jaar niet alleen ingrijpend, maar ook vol in de publiciteit. Ze had twee dagen voor haar dood een zelfopgenomen video op Facebook gezet waarin ze sterk vermagerd vertelde te zijn ontvoerd, verkracht en mishandeld door een groep moslims die haar het zwijgen in de gemeenteraad wilden opleggen. Dat zou een jaar eerder zijn gebeurd, op de verkiezingsdag voor de Tweede Kamer. Na de videopost verdween Dille, moeder van vier kinderen en opvangmoeder van kinderen met een beperking, van de radar. Om twee dagen later dood te worden gevonden in Zoetermeer.

Bij de dood van Dille zijn duizend vragen gesteld. Publiekelijk. Politieke vragen, maatschappelijke vragen over waarom haar aangifte van verkrachting niet is opgenomen, waar de politie zegt dat ze die aangifte nooit heeft gedaan. Bovenop de vragen die het gezin van Dille als nabestaanden moet hebben gehad. ,,Als iemand een publiek figuur is, maakt dat het extra moeilijk”, zegt Van Dort.

Afscheidsbrief

Bij alle vragen die er na een zelfdoding zijn, zou een achtergelaten afscheidsbrief nabestaanden kunnen helpen, denk je als leek. Maar volgens Van Dort is dat lang niet altijd het geval. Integendeel.

,,Ten eerste gebeurt het weinig dat mensen een brief achterlaten. Alleen in films doen ze dat. Maar in het echt heel weinig. Sommige nabestaanden zijn er heel blij mee. Maar bij de meeste mensen roept het juist meer vragen op. Als je een brief vindt, waarin wordt gezegd dat het beter is voor je dat diegene er niet meer is, denk je ‘Hoezo is dat beter voor mij?!’. Sommige mensen worden heel kwaad door een brief. Of een brief staat vol verwijten. Dat is dan helemaal moeilijk want je kan er niets meer mee.”

Om orde te scheppen in de chaos in het hoofd van nabestaanden gebruikt Van Dort graag de metafoor van het leggen van een puzzel. ,,Mensen kennen veelal maar één stukje van de puzzel. Als je als nabestaande op zoek gaat in het netwerk van je overleden dierbare, blijkt vaak dat die allemaal weer een ander puzzelstukje kennen. De een weet dat het op school niet zo lekker ging. Een ander dat zijn vriendin overwoog het uit te maken. De volgende wist dat hij op zoek was naar een baan, maar niet zo goed wist wat voor baan. Het zijn allemaal kleine stukjes waarvan je misschien denkt ‘Dat heb ik ook wel eens’. Maar als al die stukjes bij elkaar komen, realiseer je je als achterblijver dat er meer was. Waarmee ik niet zeg dat wanneer je het had geweten je de zelfdoding had kunnen voorkomen.”

Volgens Van Dort leggen nabestaanden ieder op hun eigen manier en plek zo’n puzzel. ,,Elke keer verschuift het beeld. Dan past er een stukje niet of je vindt het plekje er niet voor in de puzzel. Een andere keer stoot iemand tegen de tafel aan en hup ligt de hele puzzel op z’n kop en moet je opnieuw beginnen. Uiteindelijk blijven er ook altijd stukjes die niet te vinden zijn.”

Schizofrenie

,,Ik sprak een moeder van een vrouw met schizofrenie die zelfmoord had gepleegd. Die moeder had het geaccepteerd omdat leven van psychose naar psychose de hel op aarde is. De moeder was de eerste driekwart jaar zo blij dat haar kind niet meer hoefde te lijden en niet meer constant in wanen en angsten leefde. Ze dacht dat daarmee de puzzel op orde was. En dan komt er dat ontbrekende stukje. De knagende vraag of er toch geen medicijnen zouden zijn gevonden die haar dochter hadden kunnen helpen. Waarmee ik wil zeggen dat de gedachten altijd wel ergens blijven haken.”

Van Dort geeft daarom nooit een advies hoe mensen met hun rouw moeten omgaan. ,,Dat kan ik niet. De vragen waarmee mensen zitten zullen voor de een langer blijven bestaan dan voor de ander. En meer opspelen bij de een dan bij de ander. Het ligt er aan hoe je zelf bent. Er zijn achterblijvers van een zelfdoding op het spoor die nooit meer met de trein gaan en er zijn mensen die expres met de trein gaan. Iedereen vindt zijn eigen weg.”

‘Wat een klootzak’

,,Of een agressieve opmerking: ‘Wat een klootzak dat hij jou dit heeft aangedaan’. Daar zit je ook niet op te wachten. Ik begrijp dat het allemaal goed bedoeld is, hoor. Maar mensen in rouw zijn heel kwetsbaar. Een vrouw zei me eens dat ze zich voelde als een grote open wond en dat er niets was om zichzelf te beschermen. Toen dacht ik, ja, zo kwetsbaar ben je op dit moment.”

,,Als ik een advies kan geven aan de omgeving dan is het om soms maar niets te zeggen. Je hoeft niets op te lossen. En ga vooral niet vragen waarom iemand het gedaan heeft. Wees wel eerlijk. Zeg dat je het hebt gehoord en dat je het vreselijk voor de ander vindt. Of laat voelen dat je er bent voor de ander als die wil praten of iets wil afspreken.”

Dit artikel is geschreven door Maaike Kraaijeveld en gepubliceerd in het AD Den Haag op 3 augustus 2019. 
https://www.topics.nl/nabestaanden-van-zelfdoding-blijven-vaak-achter-met-dezelfde-vraag-hoezo-is-jouw-dood-beter-voor-mij-a13179054ad/3c6abcb1fcae7dc508c911bb728ffd74b1762c2cbe7e6ec4c16d0040c485183e/?referrerUserId=0cc5d08d-a583-4412-acc3-d9fca5f865d2&context=zoek/artikels/?query=zelfdoding

Terug naar het nieuwsoverzicht